Berlín og Bláir englar: Þýskar kvikmyndir frá millistríðsárunum sýndar í kamesi Borgarbókasafns
Föstudaginn 21. október hófst rúmlega vikulöng kvikmyndahátíð í kamesi aðalsafns Borgarbókasafns, Tryggvagötu 15. Yfirskrift hátíðarinnar eru Berlín og Bláir englar og vísar til tveggja myndanna, annarsvegar heimildarmyndar um Berlín, Berlin, die Sinfonie einer Grosstadt (1927) í leikstjórn Walther Ruttmann og hinsvegar kvikmyndar Josef von Sternberg, Der blaue Engel (1930) með Marlene Dietrich í aðalhlutverki. Auk þessara mynda verða sýndar þrjár leiknar kvikmyndir, Menschen am Sonntag (1929) í leikstjórn Robert Siodmak, sem lýsir venjulegum sumardegi í lífi nokkurra Berlínarbúa, Die Austernprinzessin (1919) rómantísk gamanmynd í leikstjórn Ernst Lubitsch og dramatíska glæpamyndin M (1931) í leikstjórn Fritz Lang með Peter Lorre í aðalhlutverki. Ennfremur verður sýnd á hátíðinni nýleg heimildamynd um þýska kvikmyndagerð, Auge in Auge (2008) í leikstjórn Michael Althen og Hans Helmut Prinzler.
Myndirnar gefa innsýn í þýska kvikmyndagerð á tímum Weimarlýðveldisins, sem var mikið blómaskeið í sögu kvikmyndarinnar. Flestir leikstjórar hátíðarmyndanna áttu svo eftir að gera garðinn frægan í Hollywood en það er önnur saga. Fyrir utan víðfrægar myndir eins og M og Der blaue Engel er ekki hvað síst forvitnilegt að skoða heimildamyndina Berlin, die Sinfonie einer Grosstadt og myndina Menschen am Sonntag sem báðar fjalla um daglegt líf Berlínarbúa, en sú borg hefur gengið í gegnum ótrúlegar breytingar á þeim átta áratugum sem liðnir eru frá gerð myndanna. Heimildamyndin Auge in Auge hefur hlotið mikla athygli, en þar er fjallað um þýska kvikmyndagerð á nýstárlegan hátt.
Síðasti dagur hátíðarinnar er sunnudagurinn 30. október. Aðgangseyrir er enginn og allir velkomnir.
Kvikmyndahátíðin er haldin í samstarfi við Goethe-Institut.
Dagskrá
Athugið að safnið er lokað föstudaginn 28. október og því verða engar sýningar þann dag
Auge in Auge
Föstudagur 21. október, kl. 14 og 16
Sunnudagur 30. október, kl. 13 og 15
Die Austernprinzessin
Laugardagur 22. október, kl. 13 og 15
Fimmtudagur 27. október kl. 13, 15 og 17
Berlin, die Sinfonie einer Grosstadt
Sunnudagur 23. október, kl. 13 og 15
Laugardagur 29. október, kl. 13 og 14:15
Menschen am Sonntag
Mánudagur 24. október, kl. 13, 15 og 17
Laugardagur 29. október, kl. 15:30
Der blaue Engel
Þriðjudagur 25. október kl. 13, 15 og 17
M
Miðvikudagur 26. október, kl. 13, 15 og 17
Um myndirnar
Auge in Auge = Augliti til auglitis
Leikstjórar: Michael Athen, Hans Helmut Prinzler. Þýskaland, 2008. Litur og svart hvít, 107 mín.
Myndin er byggð uppá viðtölum við tíu manns sem starfa í kvikmyndaiðnaðinum og eru beðnir að rifja upp uppáhaldskvikmyndir sínar frá fyrri tíð. Þeirra á meðal eru leikstjórinn Wim Wenders og kvikmyndatökumaðurinn Michael Ballhaus sem gert hefur garðinn frægan með R. W. Fassbinder, Martin Scorsese og fleirum. Í leiðinni er farið með áhorfandann í ferð um þýska kvikmyndagerð, ferð sem einkennist af ást á miðlinum. Auk þessara tíu ástarjátninga eru fimm myndskeið (cinematic essays) um Berlín í kvikmyndum, nasistamyndir, austur-þýskar myndir, kvikmyndir Þýskalands almennt og loks er fjallað um spurninguna: hvað gerir þýskar kvikmyndir þýskar? Að lokum eru sex ólíkar myndasyrpur, augu karlmanna, augnaráð kvenna, kossar, öskur, reykingar og símtöl, allt frá mismunandi kvikmyndum og mismunandi tímabilum í sögu þýskrar kvikmyndagerðar. Í raun mætti lýsa myndinni sem einskonar kvikmyndalegum spurningaleik, því hún inniheldur tilvísanir til um það bil 250 kvikmynda, tilvísanir sem vonandi verða til þess að vekja upp minningar og áhuga á því að rifja upp gömul kynni við þessar perlur kvikmyndasögunnar.
About:
This is not merely another film about cinema history; it is a film about the love of cinema, a journey of discovery through over a century of German film history. Ten people working in film today remember their favourite films of yesteryear: Tom Tykwer talks about Friedrich Wilhelm Murnau's "Nosferatu", Wolfgang Kohlhaase about "Menschen am Sonntag" by Robert Siodmak and Edgar G. Ulmer; Wim Wenders about "M" by Fritz Lang; Christian Petzold about Helmut Käutner's "Unter den Brücken", Hanns Zischler about Alexander Kluge's "Abschied von Gestern", Andreas Dresen about "Solo Sunny" by Konrad Wolf, Michael Ballhaus about Rainer Werner Fassbinder's "Ehe der Maria Braun", Dominik Graf about "Rocker" by Klaus Lemke, Doris Dörrie about "Alice in den Städten" by Wim Wenders and Caroline Link about Edgar Reitz' first "Heimat" cycle. Their personal memories are interspersed with film excerpts.
These ten declarations of love are complemented by five cinematic essays: the city of Berlin as seen in film, cinema under National Socialism, the cinema of the GDR, a cinematic journey through Germany, and the question: what makes German cinema German? Finally, six different kinds of images are shown – men's eyes, women's gazes, kisses, screams, smoking, making a phone call – all taken from different films and different eras in the history of German cinema. In fact, this film could be interpreted as a kind of cinematic guessing game – since it includes references to around 250 German films. And those who find their own memories triggered by this documentary will hopefully feel inclined to watch these old films again themselves.
Die Austernprinzessin = Ostruprinsessan
Leikstjóri: Ernst Lubitch. Þýskaland, 1919. Svart hvít, 60 mín.
Með Ostruprinessunni varð Ernst Lubitsch fyrst þekktur sem höfundur hraðra og fágaðra gamanmynda sem síðar urðu einkennandi fyrir feril hans. Hér er sagt frá Quaker, forríkum amerískum bisnissmanni sem auðgaðst hefur á sjávarfangi og gengur undir nafninu „Ostrukóngurinn“ Nú vill hin skapheita dóttir hans, „Ostruprinsessan“ giftast evrópskum aðalsmanni og hjónabandsmiðlari útvegar í snarhasti einn slíkan, Prins Nuki, sem reyndar er auralaus. Nuki sendir þjón sinn Jósef á fund Ostruprinsessunnar sem tekur hann í misgripum fyrir prinsinn og giftist honum í hasti sem síðan leiðir til ýmiskonar ævintýra.
About:
With this film, Ernst Lubitsch made his mark as director of fast-paced and sophisticated comedies. The immensely rich American business man Quaker made a fortune in seafood and is widely known as the Oyster King. Now, his hot tempered daughter, the "Oyster Princess", wants to marry a European aristocrat. She comes across the penniless Prince Nuki. However though, Prince Nuki sends his butler Josef to their first meeting. The heady millionaire's daughter presumes that Josef is the real Prince and takes the first opportunity to marry him. This precipitous marriage triggers a turbulent chain of events that eventually leads to a happy ending for all involved parties
Berlin, die Sinfonie einer Grosstadt = Berín, sinfónía stórborgar
Myndin sýnir líf borgarinnar frá því snemma að morgni til miðnættis. Í upphafi skynjum við andrúmsloft hinnar sofandi borgar sem síðan lifnar við þegar fólk úr úthverfum streymir til miðborgarinnar. Fyrst eru örfáir á götunum en síðan fjölgar þeim ört og borgarlífið fer á fullt. Vinna, matarhlé, aftur vinna, svo kvöldar og við kynnumst öðrum hliðum borgarlífsins. Íþróttaviðburður, tónleikar, dans og kráarstemming svo lýsist allt snöggt upp – flugeldasýning - þar til nóttin hylur allt þetta iðandi líf sinni rökkurslæðu.
Til fróðleiks:
Þó myndin eigi að gerast á einum degi tók heilt ár að mynda hana. Mikill tími fór í að finna myndskeið við hæfi og að hlusta eftir hljóðum borgarinnar. Sjötíuogfimm manna hljómsveit spilaði undir frumflutningi myndarinnar.
Kvikmyndatónskáldið Edmund Meisel (1894-1930) hafði nýlega endurskapað tónlistina við Orrustskipið Potemkin og Október var rétt handan við hornið. Berlin, sinfónía stórborgar minnir um margt á þessi meistarstykki Eisensteins hvað varðar klippingu og áhrifamikla og samhæfða notkun tónlistar og myndar þó viðfangsefnið sé hér annað. En af öllum kvikmyndapælingum slepptum má njóta myndarinnar sem heimildar um líf stórborgar fyrir áttatíu árum.
About:
The external framework is the life of the metropolis from morning until midnight. At first, one senses the atmosphere of the city; a long-distance train travels through the suburbs, making us increasingly aware of the proximity of the colossus, shots of the journey, motion filmed with amazing technical skill, symbolize our rushing towards the metropolis. The station, the dawn, Berlin! Gradually it awakens.
The earliest workers sparsely populate the streets. It grows in a crescendo, highlights fall on the centers of morning life, on stations, factories, road junctions. Characteristic types are captured everywhere. And like an accompanying tune, we have sections from the private lives of big-city people, houses waking up, apartments coming to life. Midday arrives, evening arrives, again and again the objective fits to situations full of life, stealing the heart of them. The photographer penetrates all areas, all districts, all social classes. Night falls, sections from the dark existence of Berlin, flashes of light over the darkest periphery. Until the night gently covers over this incomparably seething life with its calm veil of stars.
Menschen am Sonntag = Manneskjan á sunnudegi
Leikstjóri: Robert Siodmak. Þýskaland, 1929. Svart hvít, 73 mín
Manneskjan á sunnudegi lýsir venjulegum sumardegi í Berlín, árið 1929. Áhorfandinn fær innsýn inn í líf nokkurra borgarbúa, fylgir þeim í gegnum þeirra hversdagslegu athafnir, störf og frístundir. Við kynnumst ungum manni sem bíður á götuhorni og leigubílsstjóra sem lifir í óhamingjusömu hjónabandi. Þeir þekkjast og á þessum sunnudegi, þegar borgin er auð og allir virðast hafa flúið út á land, ákveða þeir að fara í stutta ferð til nálægs vatns með vinkonum unga mannsins. Þau slappa af, synda, borða pylsur og hlusta á brothættar plötur af ferðaplötuspilara. Daður, smá afbýðisemi, allir snúa tiltölulega sáttir heim en eiginkona leigubílstjórans svaf þetta allt af sér.
Til fróðleiks.
Leikarar myndarinnar ganga undir eigin nöfnum og gegna sömu störfum og í myndinni og komu ekki fram í fleiri myndum. Myndin er nær öll tekin utanhúss. Söguþráðurinn er laustengdur og borgin og íbúar hennar í bakgrunninum en brjótast stundum fram í löngum myndskeiðum sem sýna frístundalíf borgarbúa.
About:
A completely normal summer day in Berlin in 1929: life pulsates, the city vibrates full of energy, there is action all around. As though it were coincidence, the viewer gains insight into the lives of different residents of the metropole, and follows them through their everyday activities, their work, their free time. A young man waiting at a streetcorner for his dark-haired girlfriend. A taxi driver, Erwin, and his wife and their triste domestic existence. On Sunday, Berlin is as empty as a ghost town. It seems as though everyone flees to the countryside, the train stations are packed. Erwin meets up with the young man and his female companions, who are on their way to a nearby lake. The two men know each other and decide to make the excursion all together. The young man's intense flirting with his girlfriend's friend arouses jealously in his girlfriend, especially when he arranges a date with her for the following Sunday. Erwin reminds him that they already have plans to play football next Sunday. When Erwin returns home, he finds his wife just as he left her, asleep.
Der blaue Engel = Blái engillinn
Leikstjóri: Josef von Sternberg. Þýskaland, 1930. Svart hvít, 100 mín
Blái engillinn er frægust fyrir að hafa gert Marlene Dietrich að stjörnu, en hún leikur hér hæfilega vafasama söngkonu sem heillar íhaldssaman skólakennara upp úr skónum – eftir að hafa heillað nemendur hans upp úr stuttbuxunum. Það er þó kennarinn sem giftist konunni, bara til að uppgötva að hið borgaralega samfélag tekur nýju konunni ekki vel og að hjónabandið færir honum litla hamingju.
About:
In a small-town music hall, gorgeous Lola, who is forever "falling in love again", does a chansonette act every night. Amongst the admirers of her erotically-spiced delivery are several grammar-schoolboys. When strict Professor Rath finds out about his pupils' dubious source of entertainment, he decides to pay a visit to the disreputable establishment himself. To his surprise, he finds Lola - despite her ambiguous act - to be a woman with a heart, and he helplessly falls in love with her. Their precipitate marriage makes the professor a social outcast and brings him ever further down the ladder of human degradation. His destruction is complete when the former scholar appears on stage as a clown at whom raw eggs are thrown. His life has lost all meaning, and, in desperation, he goes his somber way into hopelessness.
M
Leikstjóri: Fritz Lang. Þýskaland, 1931. Svart hvít, 107 mín
Kvikmyndin M er ekki síður fræg fyrir leik aðalleikarans Peter Lorre en leikstjórn Fritz Lang. Hér er sögð saga um barnamorðingja sem heldur Berlín í heljargreipum en lögreglunni tekst ekki að fanga. Þá tekur undirheimalýðurinn til sinna ráða. Handritið er byggt á sögu eftir Theu von Harbou en hún gerði einnig handritið fyrir aðra fræga mynd Fritz Lang, Metropolis.
About:
A serial killer is keeping Berlin on pins and needles. The police commit everything they have to finding him, but to no avail. Even the great amounts offered as reward money do not help, but only lead to more panic and accusations. Not only the police, but also the underworld is interested in finding the killer, as the constant police raids are "disturbing" their work and, since the killer is an outsider, he is ruining their reputation too. The police are convinced that it can only be a pathologically ill person and investigate all such registered candidates. The underworld organizes the city's beggars to keep a look out.
As the killer attempts to approach the next child, he is seen by one of the beggars who calls one of his commissioners. The killer is followed into an office building, circled in on and caught. The gangsters hold trial in the cellar of the building and even give the killer a defence lawyer. The court and jury plea for the death penalty, but after the killer admits his guilt, the defence lawyer warns that a psychologically ill person cannot be held responsible for his acts. In the meantime, the police have found out where the killer is and just as the lynch mob is about to execute its sentence, the police storm in and "save" the killer.