Vefsíða Borgarbókasafns

Föstudaginn 4. maí hófst rúmlega vikulöng kvikmyndahátíð í samstarfi við Goethe-Instetut í Kamesinu á 5. hæð aðalsafns þar sem sýndar verða þýskar kvikmyndir frá eftirstríðsárunum. Um er að ræða myndir sem gefa nokkra innsýn í þýska kvikmyndagerð þessa tímabils, bæði í vestri og austri. Kvikmyndagerð sem þurfti að glíma við óvenjulegar aðstæður, erfið viðfangsefni og oft á tíðum ritskoðun í skugga tveggja stríða, heimsstyrjaldarinnar síðari og kalda stríðsins.

Flestar myndirnar hafa sjaldan eða aldrei verið sýndar hér á landi. Meðal athyglisverðra mynda á hátíðinni verða:

• Die Mörder sind unter uns frá 1946, víðfræg mynd um afleiðingar stríðs, uppgjör og refsingu, tekin í rústum Berlínarborgar rétt eftir stríðið.
• Der Hauptmann von Köpenick sem tilnefnd var til Óskarsverðlauna árið 1956, gerð eftir þekktu leikriti sem Árni Tryggvason sló eftirminnilega í gegn í á sínum tíma.
• Abschied von gestern (Anita G.) frá 1966 í leikstjórn Alexanders Kluge, tímamótamynd með óvæntum endi um unga konu frá Austur-Þýskalandi sem kemur til Vestur-Þýskalands í leit að betra lífi.
• Berlin Ecke Schönhauser frá 1957 um rótlausa táninga í Austur-Berlín í uppreisn gegn fjölskyldu og yfirvöldum.
• Himmel ohne Sterne, drama um ástir ungmenna sem búsett eru sitt hvorum megin landamæranna, með kornungum Horst Buchholtz áður en hann sló í gegn í Bandaríkjunum.
• Spur der Steine frá 1966 er svo áhugavert drama um valdabaráttu, vinnusiðferði og ástir á austurþýskum byggingarvinnustað sem endar í eins konar réttarhöldum þar sem allir leggjast í tilheyrandi gagnrýni og sjálfsgagnrýni með ófyrirséðum afleiðingum.

Utan hins eiginlega tímaramma hátíðarinnar sýnum við mynd um Titanic í tilefni þess að eitt hundrað ár eru nú liðin frá því skipið sökk.

• Titanic frá árinu 1943 er sjaldséð og um margt umdeild mynd frá tímum þriðja ríkisins sem leiddi m.a. til handtöku og dauða upphaflega leikstjóra hennar Herbert Selpin. Mynd James Cameron frá 1997 um sama efni ber ýmis líkindi við þessa og telja sumir að Cameron hafi haft myndina að einhverju leyti til hliðsjónar við gerð sinnar myndar.

Síðasti dagur hátíðarinnar er sunnudagurinn 13. maí. Aðgangseyrir er enginn og allir velkomnir. Allar myndirnar eru með þýsku tali og enskum texta.

Sýningartímar:

Föstudagur 4. maí
Berlin – Ecke Schönhauser, kl. 14 og 16

Laugardagur 5. maí
Die Mörder sind unter uns, kl.13
Der Hauptmann von Köpenick, kl. 15

Sunnudagur 6. maí
Abschied von Gestern (Anita G.), kl. 13
Himmel ohne Sterne, kl. 15

Mánudagur 7. maí
Spur der Steine, kl. 14
Titanic, kl. 17

Þriðjudagur 8. maí
Die Mörder sind unter uns, kl. 15 og 17

Miðvikudagur 9. maí
Himmel ohne Sterne, kl. 15 og 17

Fimmtudagur 10. maí
Spur der Steine, kl. 14
Abschied von Gestern (Anita G.), kl. 17

Föstudagur 11. maí
Der Hauptmann von Köpenick, kl. 14 og 16

Laugardagur 12. maí
Berlin – Ecke Schönhauser, kl. 13
Titanic, kl. 15

Sunnudagur 13. maí
Abschied von Gestern (Anita G.), kl. 13
Die Mörder sind unter uns, kl. 15

Nánari upplýsingar um myndirnar:

Die Mörder sind unter uns > Morðingjar meðal vor
Leikstjóri: Wolfgang Staudte
Austur-Þýskaland, 1946. Svarthvít, 82 mín.

Susanne snýr heim til Berlínar eftir að hafa verið frelsuð úr útrýmingarbúðum. Heimaborg hennar er í rúst eftir stríðið og í íbúð hennar hefur sest að skurðlæknir nokkur, Mertens að nafni, sem er nýsnúinn heim úr stríðinu. Mertens er þjakaður af minningum stríðsins sem hann reynir að slæva með kaldhæðni og drykkju á dansknæpum. Þau komast að samkomulagi um að hann fái að dveljast áfram í íbúðinni, hann byrjar smám saman að ná sér og með þeim þróast ástarsamband. Þá kemst hann að því að yfirmaður hans úr hernum sem fyrirskipað hafði fjöldamorð á saklausum borgurum nokkrum árum áður lifir nú ábátasömu og áhyggjulausu lífi í næsta nágrenni. Upp koma áleitnar spurningar um hverjir eigi að refsa fyrir stríðsglæpi, einstaklingar eða dómstólar.

Til fróðleiks:
Morðingjar meðal vor var fyrsta myndin sem framleidd var í Þýskalandi eftir lok stríðsins. Daginn eftir frumsýningu hennar voru fyrstu dómar Nurembergréttarhaldanna kveðnir upp og tíu stríðsglæpamenn dæmdir til hengingar.
(Heimild: www.imdb.com)
Rústir Berlínarborgar, einungis ári eftir lok stríðsins, gegna áhrifamiklu hlutverki sem bakgrunnur sögunnar. Kvikmyndatakan er mögnuð og á köflum expressionísk í anda blómaskeiðs þýskra kvikmynda frá þriðja áratugnum og vísar einnig fram á veginn til mynda eins og The third man (1949) sem gerist á í Vínarborg stuttu eftir stríð.

Synopsis:
Berlin 1945. Susanne Wallner, a young photographer, returns home from the concentration camp, but her flat is occupied. The surgeon Mertens, who recently returned from the war, is trying to suppress his terrible memories through excessive drinking. They come to an arrangement and, with Susanne′s help, Dr. Mertens slowly returns to his former self. Then he meets his former captain Bruckner, now a slippery businessman who couldn′t care less whether he makes cooking pots out of steel helmets or vice versa.
Mertens′ conscience rebels, and on Christmas Eve 1945, he wants to demand atonement for a massacre of men, women and children which had been ordered three years previously by Bruckner. At the last moment...
http://www.filmportal.de/node/680657

Sýningartímar:
Laugardagur 5. maí, kl. 13
Þriðjudagur 8. maí, kl. 15 og 17
Sunnudagur 13. maí, kl. 15

Der Hauptmann von Köpenick > Höfuðsmaðurinn frá Köpenick
Leikstjóri: Helmut Käutner
Vestur-Þýskaland, 1956. 89 mín.

Þýskur skósmiður er nýsloppinn úr fangelsi eftir að hafa setið inni í 15 ár fyrir smáþjófnað. Hann leitast við að koma undir sig fótum í samfélaginu, en fær neitun á neitun ofan frá atvinnurekendum sem vilja ekki ráða fyrrum fanga í vinnu. Án nauðsynlegra pappíra fær hann enga vinnu, en án vinnu fær hann ekki pappírana. Hann velkist um í vítahring prússnesks skrifræðis þangað til hann eitt kvöld gengur inn í búð með notuð föt og rekst á einkennisbúning kafteins sem vill svo til að passar honum fullkomlega. Skyndilega breytist framkoma fólks við hann algerlega.

Til fróðleiks:
Höfuðsmaðurinn frá Köpenick varð að eins konar alþýðuhetju í þýsku samfélagi og er saga hans talin sýna viðnám einstaklings við ósveigjanlegt samfélag. Hyllin sem Voigt naut meðal fólks stuðlaði að því að hann var leystur úr fangelsi eftir aðeins tvö ár. Myndin leikur sér að orðatiltakinu „Fötin skapa manninn“ (Kleider machen Leute) og hæðist að blindri virðingu sem fólk sýnir einkennisbúningum.
Myndin var tilnefnd til Óskarsverðlaunanna í flokki erlendra bíómynda, auk þess sem hún vann til ýmissa verðlauna innan heimalands síns.
(Heimild: www.wikipedia.com)

Fólk hefur lengi skemmt sér yfir djörfu uppátæki skósmiðsins Wilhelm Voigt, sem árið 1906 villti sér heimildir innan prússneska hersins og varð þekktur sem „Höfuðsmaðurinn frá Köpenick“. Myndin byggir á samnefndu leikriti Carl Zuckmayer frá 1931, sem aftur byggir á sönnum atburðum úr lífi Voigt.

Synopsis:
People have been laughing about the daring prank of the "Captain of Koepenick" for about half a century, on which Carl Zuckmayer based his stage play. This is the tragicomical story of the Berlin shoemaker Wilhelm Voigt who donned an old captain′s uniform, "arrested" the mayor of Koepenick and "confiscated" the city treasury containing over four thousand Marks. He exploited the blind obedience to state authority because, under the regulations of bureaucracy, there was no place for him.
http://www.filmportal.de/node/651077

Sýningartímar :
Laugardagur 5. maí, kl. 15
Föstudagur 11. maí, kl. 14 og 16

Berlin – Ecke Schönhauser > Berlín – Á horni Schönhauserstrætis
Leikstjóri: Gerhard Klein
Austur-Þýskaland, 1957. Svarthvít, 79 mín.

Nokkrir rótlausir táningar hittast daglega við brautarteinana á horni Schönhauserstrætis í Austur-Berlín. Aðallega til að flýja leiðindin heima fyrir en líka til að reyna á hugrekkið og gera at í löggunni sem lítur þá hornauga fyrir áhuga þeirra á vestrænni tónlist og kvikmyndum. Þau skemmta sér, eiga í ástarsamböndum og eru til í nánast hvað sem er til að komast yfir vestur-þýska peninga. Vofveiflegir atburðir gerast sem reyna á vináttuna og þolinmæði yfirvalda og fangelsi eða flótti yfir til Vestur-Berlínar virðist eina úrræðið - eða hvað?

Til fróðleiks:
Mörgum flokksleiðtogum fannst myndin gefa neikvæða mynd af austur-þýskum ungdómi en hún fékk jákvæða dóma hjá kvikmyndagagnrýnendum. Eftir talsverðar deilur voru sýningar heimilaðar og þremur mánuðum seinna höfðu yfir 1,5 milljónir áhorfenda barið hana augum. Nokkrum árum síðar var myndin ritskoðuð á grundvelli meints niðurrifs í innihaldi og bar leikstjóri hennar aldrei sitt barr eftir það.
(Heimild: http://www.imdb.com)
Bent hefur verið á hliðstæðu myndarinnar við bandarísku myndina Rebel without a cause sem einnig fjallar um rótlausan ungdóm í andstöðu við foreldra sína og umhverfi.

Synopsis:
A group of teenagers, who are sick of the close quarters at home, meet daily at the train tracks on Schoenhauser Street in East Berlin. Tests of courage are the daily routine, and for West German money, they′d be willing to do almost anything.
The construction worker Dieter is looking for freedom on in the streets, Kohle is trying to escape the misery of his constantly drunken step-father, Karl-Heinz has already gotten on the criminal track, and Angela has to leave the house when her mother has a date with her boyfriend. Karl-Heinz tries to win over Dieter and Kohle for his dubious dealings, but when they become involved in an alleged homicide, they both flee to West Berlin...
http://www.filmportal.de/node/736382

Sýningartímar :
Föstudagur 4. maí, kl. 14 og 16
Laugardagur 12. maí, kl. 13

Spur der Steine > Spor steinanna
Leikstjóri: Frank Beyer
Austur-Þýskaland, 1966. Svarthvít, 129 mín.

Það er sláttur á Balla og félögum þar sem þeir spranga um svæðið íklæddir búningum síns iðngildissem minna um margt á hetjur villta vestursins enda hörkuduglegir hvort sem er til vinnu eða skemmtana. Balla er og vinsæll hjá sínum mönnum enda sér hann um að þeir fái verðskuldaðan bónus og rétt útborgað. Hann er hins vegar lítt fyrir að breyta um verklag á byggingarsvæðinu að óþörfu og þegar Horrath flokksritari og Kata tæknifræðingur ráðast þangað til starfa vandast málin jafnt á vinnustað sem í einkalífi. Ástarþríhyrningur sem myndast með tilheyrandi flækjum leiðir til lyga, versnandi vinnumórals og tilheyrandi uppgjörs. Vinnustaðarréttarhöld fylgja svo í kjölfarið þar sem allir leggjast samkvæmt bókinni í tilheyrandi gagnrýni og sjálfsgagnrýni með ófyrirséðum afleiðingum.

Til fróðleiks:
Til stóð að Wolf Bierman flytti upphafslag myndarinnar en hann féll í ónáð áður en til þess kom. Leikstjórinn neyddist til að endurklippa myndina fyrir frumsýningu en fullyrti síðar að hann hefði ekki gert neinar málamiðlanir með senur sem skiptu hann máli. Menntamálaráðuneytið leit myndina hornauga og sá til þess að auglýsingar um hana voru fjarlægðar og fullyrt hefur verið að fólk á vegum þess hefði verið fengið til að hrópa hana niður á sýningum svo auðveldara yrði að fá hana bannaða og tekna úr umferð. Hún var fjarlægð úr kvikmyndahúsum eftir þrjá daga og ekki sýnd aftur fyrr en skömmu fyrir fall Berínarmúrsins árið 1989.
(Heimild: http://www.imdb.com)

Syopsis:
Building construction foreman Hannes Balla - hulky and throwing around his weight - is king of the large building site "Schkona". He is held in high esteem, especially by his unit′s men because he makes sure their pay and bonuses are paid out correctly. Things stop running so smoothly once Kati Klee, a young technician, and Werner Horrath, the new party Secretary, arrive on the building site. Hannes′ unassailibility and his reputation are at stake now because Horrath has a lot going for himself and is quite a match for Hannes. And Kati forces Hannes to lift his go-getter mask some what to reveal a bit of his true nature. Balla falls in love with Kati. But Horrath loves the young technician as well, despite being devoted to his wife and children waiting for him in Rostock. He cannot make up his mind and entangles himself in lies, pretending to himself he is doing this for the sake of his work. But he pays a high price for lying. This triangular relationship - between Kati, Werner, and Hannes - which initially benefitted their work because it inspired Balla to take on new tasks and views, is destroyed.
http://www.filmportal.de/node/642709

Sýningartímar:
Mánudagur 7. maí, kl. 14
Fimmtudagur 10. maí, kl. 14

Himmel ohne Sterne > Stjörnulaus himinn
Leikstjóri: Helmut Käutner
Vestur-Þýskaland, 1955. Svarthvít, 108 mín.

Anna Kaminski býr rétt austan við þýsku landamærin þar sem hún er bundin af verksmiðjuvinnu auk þess að sjá um aldraða ömmu sína og afa. Hinum megin við landamærin, þó aðeins fáeina kílómetra frá, býr sonur hennar með afa sínum og ömmu. Til að vitja sonar síns þarf Anna, sem hefur misst eiginmann sinn í stríðinu, að leggja í háskaför yfir landamærin og hittir á leiðinni fyrir landamæravörðinn Carl Altman, Vestur-Þjóðverja sem hrífst af Önnu og hjálpar henni við að koma syninum ólöglega yfir til Austur-Þýskalands. Ekki líður á löngu þar til ástin gerir vart við sig og ungmennin hefja hættulegt ástarsamband í skugga járntjaldsins.

Til fróðleiks:
Leikarinn Horst Buchholz átti eftir að njóta mikillar velgengni á ferli sínum og gerði garðinn frægan í bandarískum myndum á borð við The Magnificent Seven (1960) og Fanny (1961). Fyrir hlutverk sitt sem Mischa Bjelkin í Stjörnulaus himinn vann hann til verðlauna á Cannes hátíðinni fyrir besta leik.
(Heimild: www.wikipedia.org)

Synopsis:
One of the few German films of the 1950s that deals critically with contemporary conditions. Young Anna Kaminski is living right at the inner German border in Thuringia. Her son, whose father got killed in the war, is living with his grand parents in Bavaria, just a few kilometres away, in West Germany. To see him regularly, Anna is clandestinely crossing the border. On one of her crossings, Anna meets the Bavarian border policeman Carl Altmann. The West German helps Anna to get her son illegally to East Germany, and then they fall in love with each other. But the only place where they can meet is an abandoned train station between the borders. Finally, Anna wants to flee with her son to the West sector but the border becomes more and more tight – and the story of their love takes a tragic, and fatal end.
http://www.filmportal.de/node/766892

Sýningartímar:
Sunnudagur 6. maí, kl. 15
Miðvikudagur 9. maí, kl. 15 og 17

Abschied von Gestern (Anita G.) > Kveðja frá gærdeginum
Leikstjóri: Alexander Kluge
Aðalleikkona: Alexandra Kluge
Vestur- Þýskaland, 1966. Svarthvít, 88 mín.

Anita G., ung kona frá Austur-Þýskalandi, kemur til Vestur-Þýskalands í leit að betra lífi en reynist erfitt að fóta sig í nýju umhverfi Vestur-Þýskalands. Hún kemst upp á kant við lögin þegar hún stelur peysu sér til hlýju og situr í fangelsi í framhaldinu, dómur í engu samhengi við smávægilegan glæpinn. Þrátt fyrir velvilja skilorðsfulltrúa hennar velkist Anita á milli starfa eftir að hún kemur úr fangelsi og hefur ástarsamband við opinberan starfsmann sem að lokum kastar henni frá sér. Draumar hennar um betra líf í nýja Þýskalandi verða smám saman að engu. Þegar öll sund virðast lokuð og samfélagið hefur snúið baki við Anitu, leitar hún sér skjóls á óvæntum stað.

Til fróðleiks:
Leikstjórinn Alexander Kluge er stórt nafn innan þýskrar kvikmyndasögu en hann hóf kvikmyndagerðarferil sinn sem aðstoðarmaður Fritz Lang. Kluge er einn af höfundum hins svokallaða Oberhausen manifesto, sem markaði upphaf nýs tímabils í þýskri kvikmyndasögu (New German Cinema). Kluge er mikill stílisti og höfundareinkenni hans koma skýrt fram í sögunni af Anitu G.; óvenjuleg sjónarhorn og áhrifamikil kvikmyndataka.

Myndin hlaut Silfur ljónið á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum.
(Heimild: www.wikipedia.org)

Synopsis:
Anita G. is a young East German woman who comes to West Germany in hopes of a better life. With no real home and no job, she gets into trouble with the law when she steals and is sent to prison. After her sentence, she has difficulty adjusting to life in a new society. Her probation officer tries to help her, but Anita fails in every job, continues to lie and steal, and becomes a wandering gypsy. She then falls in love with a civil servant and feels a sense of security with him, until she is recognized on the street one day by a woman she betrayed. The woman forces Anita to admit her guilt. Eventually her relationship to the civil servant becomes a burden to him. Anita becomes pregnant, but is cast away by her married lover. Although he likes her, he realizes that he cannot really help her. Homeless and unable to deal with it all, she...
http://www.filmportal.de/node/689761

Sýningartímar:
Sunnudagur 6. maí, kl. 13
Fimmtudagur 10. maí, kl. 17
Sunnudagur 13. maí, kl. 13

Titanic
Leikstjóri: Herbert Selpin og Werner Klingler
Þýskaland, 1943. Svarthvít, 85 mín.

Formaður skipafélagsins White Star er ákafur í að hækka verðgildi félagsins með öllum ráðum og bindur vonir við að glæsiskipið Titanic slái öll hraðamet á jómfrúarferð sinni milli London og New York og auki þannig vegferð félagsins. Afleiðingarnar eru stærsta sjóslys 20. aldar. Í þessari mynd er einblínt á peningagræðgi og metorðagirni stjórnendanna og gáleysi um viðvaranir, á kostnað öryggis. En við þennan meginsöguþráð blandast svo persónulegar sögur og ástir innan skipsins og þegar skipið mætir örlögum sínum koma raunveruleg andlit fólks í ljós.

Til fróðleiks:
Saga myndarinnar er áhugaverð fyrir margar sakir, en myndin var sú stærsta í framleiðslu í sögu Þýskalands á þeim tíma. Þó að Joseph Göbbels hafi í upphafi staðið á bak við gerð myndarinnar, voru sýningar á henni bannaðar í Þýskalandi, en nasistar óttuðust að örlög skipsins gætu verið lesin táknræn fyrir fall þriðja ríkisins. Leikstjórinn, Herbert Selpin, var handtekinn og yfirheyrður af Göbbels en Selpin fannst síðan látinn í fangaklefa sínum og Werner Klinger var fenginn til að klára myndina. Myndin sýnir breskan aðal í sérlega slæmu ljósi og leitast við að útmála Breta sem kaldrifjaða peningamenn á meðan Þjóðverjar í myndinni eru sýndir í talsvert betra ljósi. Eru þessi skilaboð myndarinnar sambærileg við aðrar áróðursmyndir gegn Bretlandi frá þessum tíma.
(Heimild: www.wikipedia.org)

Þrátt fyrir þennan augljósa áróður er myndin áhugaverð fyrir margar sakir en bent hefur verið á ákveðin líkindi með mynd James Cameron frá 1997, leikmynd og ákveðnar senur, sem gefa til kynna að Cameron hafi haft myndina að einhverju leyti til hliðsjónar við gerð sinnar myndar.

Synopsis:
A film about the most known ship disaster of the 20th century. To jack up the stock price of his company, the president of the shipping line, Sir Ismay, tells his captain to make the travel from London to New York in a record time, neglecting the dangers of the Arctic Ocean that is lined with icebergs. While all travellers are in constant danger, several big and small dramas are happening on board. There are the young Danish woman Sigrid Oole who has wrongfully made a big fortune, or Lord and Lady Astor who turn out to be business adversaries of Sir Ismay. Furthermore, there are the German scholar Bergmann, an emigrant couple, and a little manicurist – they all are going to face an unforeseen situation, and the ship disaster is going to reveal everyone′s true colours.
http://www.filmportal.de/node/646545

Sýningartímar:
Mánudagur 7. maí, kl. 17
Laugardagur, 12. maí kl. 15