Áhugavert á safninu

Hríslandi hryllingur og gasaleg gæsahúð

Endurgerðir
Nú þegar enn einn föstudagurinn þrettándi er framundan er verið að skipuleggja frumsýningu á endurgerð á þessari frægu hrollvekju, Föstudagurinn 13. (Friday the 13th 1980), sem líkt og vinkona hennar Hrekkjavaka (Halloween 1978), ber með sér söguþráðinn í heiti sínu.
Endurgerðir á hrollvekjum hafa verið áberandi á undanförnum árum, enda góð saga sjaldan of oft sögð. Hér inn á safnið hafa borist tvær slíkar endurgerðir af gerólíku tagi, Fyrirbærið (The Thing 1982) sem er endurgerð á Fyrirbærið frá öðrum heimi (The Thing From Another World 1951) og Augað (The Eye 2008) sem er endurgerð á Gin gwai (2002).

Sjáið fyrirbærið
Fyrirbæra-myndirnar fjalla um geimverska ógn sem grefur um sig á suðurskauti jarðar og býr yfir þeim hæfileika að taka á sig form annarra lífvera sem hún kemst í tæri við, hunda og manna. Í þessu felst auðvitað að lífveran er yfirtekin og þannig étur geimveran sig glöð í gegnum dýralíf rannsóknarstöðva Antartíku. Fyrri myndin fjallaði reyndar aðallega um rauðu hættuna svokölluðu og segja má að sú síðari hafi fjallað þónokkuð um þær tæknibrellur sem hvað fremst stóðu í því að sýna æstum aðdáendum líkamlega sundrúngu.
Augna-myndirnar taka fyrir öllu nútímalegra fyrirbæri, en það eru líffæraígræðslur. Blind stúlka öðlast sjón á ný þegar í hana eru græddar nýjar augnhimnur, en vandamálið er að hún sér of mikið, heimurinn er fullur af ógnum í líki drauga sem herja á ungu konuna og í ljós kemur að upprunasögu augnanna er um að kenna, en fyrri eigandi hafði verið skyggn. Umfjöllunaefnið hér er líkaminn og sú hugmynd að í honum búi þekking og minni sem færist yfir þegar líffæri og eða líkamshlutar eru fluttir á milli fólks.

Rakstur og klipping?
Það má reyndar líka segja að söngleikurinn ljúfi um mannakjötssalann og morðóða rakarann Sweeney Todd (2007) sé endurgerð, en þó af öðru tagi því söngleikurinn á sér langa sögu og sagan enn lengri. Í þessari nýjustu útgáfu syngur hinn íðilfagri Johnny Depp með hinni ljúflega gotnesku Helenu Bonaham Carter og sargar sig í gegnum hvern hálsinn á fætur öðrum og saman troða þau svo soltna Lundúnabúa fulla af mannakjötsbökum. Hugljúf mynd sem enginn ætti að láta framhjá sér fara.

Plágur og mannakjöt
Mannát er vinsælt tema hrollvekja enda afskaplega líklegt til að valda áhorfanda óþægindum. Í þremur nýlegum kvikmyndum sem segja frá plágum kemur mannát fyrir: Dómsdegi, Mulberry Street og Rec. Í Dómsdegi (Doomsday 2008, eftir sama leikstjóra og Hundahermenn (Dog Soldiers 2002) og Niðurleiðin (Descent 2005) (hann er greinilega með d á heilanum, enda hrollvekjandi bókstafur)) leggst óþekkt plága á Skotland og drepur allt kvikt – nema þá sem eru ónæmir fyrir plágunni. Englendingar, alltaf sjálfum sér samkvæmir, einangra Skotland og því veldur almennur skortur því að eftirlifendur leggja glaðir stund á mannát. Aðalsöguhetjan er rosa köld skvísa, en slíkar eru vinsælar í hrollvekjum og koma líka fyrir í tveimur öðrum plágumyndum, Mulberry Street (2006) og Upptaka (Rec 2007), en sú síðarnefnda er ættuð frá Spáni (og hefur verið endurgerð fyrir bandarískan markað). Hér segir frá zombíum (reyndar nokkuð vampýrískum í Upptökunni, sem minnir ofurlítið á meistaraverk Guillermo del Toro, Cronos (1993)), en eins og allir vita eru slíkar ekki aðeins morðóðar heldur og einnig sísvangar og bráðsmitandi.

Og meira af mannáti
Franska myndin Ystu mörk (Frontièr(s) 2007) inniheldur einnig mannát og segir reyndar líka frá einskonar plágu, en þar flýja nokkur úthverfa-ungmenni uppþot gegn öfga-hægri-stjórn Parísarborgar og stefna á Amsterdam, bara til að lenda í klónum á gömlum nasista sem rekur vegamótel. Sá stundar ekki aðeins mannát heldur einnig mannrán sem felast í að nauðga fólki til fylgilags við sig með það að markmiði að stofna ‘fjölskyldu’. Myndin er einskonar frönsk útgáfa af Keðjusagarmorðunum í Texas (Texas Chainsaw Massacre 1974) og Geðsýki (Psycho 1960) með pólitísku ívafi, en ungmennin eru mörg hver af erlendum uppruna sem gleður nasistann lítið. Og svo ég haldi áfram að telja til vísanir þá minnir endir Ystu marka nokkuð á endann á frægri zombíu-hrollvekju Georges Romero, Nótt hinna lifandi náa (Night of the Living Dead 1968, jafngömul mér:), sem einnig inniheldur pólitískan boðskap.
Mannát er reyndar líka tema í Tönnum (Teeth 2007), en bara með öðrum hætti. Þar segir frá ungri stúlku sem er nokkuð óvenjulega vaxin niður því kynfæri hennar eru tennt að hætti goðsögulegra fyrirbæra sem á latnesku nefnast ‘vagina dentata’. Og að sjálfsögðu bítur hún frá sér...

En þá að öðru
Að lokum langar mig að nefna tvær ólíkar myndir sem skolaði uppá bókasafnsströndina nýlega, annarsvegar skrýmslamyndina Smáratorg (Cloverfield 2008), en þar gerir ókunn óvætt áras á New York borg og myrðir meðal annars hóp af óþolandi ungmennum í leiðinlegu boði (og kunni ég henni góðar þakkir fyrir). Sú mynd er tekin í einhverskonar ‘dogma’ stíl, sem hér birtist í formi vídeó-upptöku úr boðinu sem síðan verður að einskonar ‘heimildamynd’ um innrás óvættarinnar. Samskonar trikk er reyndar líka notað í hinni spánsku Upptöku, en þar blandast sjónvarpsfréttafólk óvænt inní zombí-pláguna og standa óhikað upptökuvaktina, þrátt fyrir að blóðgusurnar gangi yfir þau. Hvorug myndin er hinsvegar heppileg fyrir sjóveika.

Ljúfur hryllingur
Fallegasta hrollvekjan af öllum, meira að segja fallegri en Sweeney Todd, er síðan án efa önnur mynd frá Spáni, Munaðarleysingahælið (El Orfanato 2007, framleidd af snillingnum del Toro). Það má eiginlega valla segja frá henni, hún er eitthvað svo viðkvæm og indæl, en í stuttu máli fjallar hún um draugagang á gömlu munaðarleysingjahæli, en þangað flytur ung kona með fjölskyldu sína og hverfur þannig aftur til upprunans, en sjálf hafði hún alist upp á hælinu.
Öll værum við líka munaðarlaus ef ekki væru til hrollvekjur til að gleðja okkur í dagsins önn.

Úlfhildur Dagsdóttir